१५ भाद्र,तुल्सीराम भण्डारी ।
भारतका पूर्व राष्ट्रपति र भारतीय राजनीतिका प्रख्यात प्रणव मुखर्जीको सोमबार ८४ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । उनको छोरा अभिजित मुखर्जीले निधनको खबर सार्बजनिक गरेका थिए ।
“हेवी हार्टका साथ, यो कुरा तपाईंलाई जानकारी गराउनको लागि हो कि मेरा पिता प्रणव मुखर्जी आरआर अस्पतालका चिकित्सकहरूको प्रयास र भारतभरका व्यक्तिहरूबाट प्रार्थना, दुआस र प्रार्थनाको उत्कृष्ट प्रयासको बावजुद भर्खरै बित्नुभयो।” अभिजितले सुचनामा उल्लेख गरेका छन् ।
प्रणव दा भनेर चिनिने मुखर्जी २०१२ र २०१७ बीच भारतको १३औं राष्ट्रपतिको रूपमा काम गरेका थिए । राजनीतिमा प्रवेश गर्नु अघि मुखर्जी १९६३मा राजनीति विज्ञानको प्राध्यापक बने र पत्रकारको रूपमा पनि काम गरे। प्रणवले १९६९मा उनको राजनीतिक जीवन शुरू गरे जब उनलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री इंदिरा गान्धीले कांग्रेसको टिकटमा राज्यसभामा निर्वाचित हुन मद्दत गरे।
उनले आफ्नो राजनीतिक जीवनमा धेरै मन्त्री पद सम्हाले । राष्ट्रपति पदमा निर्वाचित हुनु अघि प्रणव मुखर्जी २००९ देखि २०१२ सम्म केन्द्रीय वित्तमन्त्री थिए। भारतको वित्तमन्त्रीको रूपमा उनको पहिलो कार्यकाल १९८२ मा इंदिरा गान्धी सरकारको समयमा थियो ।
तीन पटक उनले १९८०-८२ मा भारतका वाणिज्य मन्त्रीको रूपमा काम गरे, त्यसपछि १९८४मा र फेरि १९९० को दशकमा। तत्कालीन अमेरिकी वाणिज्य सचिव रोनाल्ड एच। ब्राउनले तत्कालीन भारतीय वाणिज्य सचिव प्रणव मुखर्जीसँग नयाँ दिल्लीमा भारत र अमेरिकाबीचको व्यापार सम्बन्धमा सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नु अघि छलफल गरे। १९९५ मा भारतलाई परराष्ट्र मन्त्रीको रूपमा मुखर्जीको नेतृत्वमा लुक ईस्ट विदेश नीतिको एक भागको रूपमा भारतलाई आसियानको ‘पूर्ण संवाद साझेदार’ बनाइएको थियो।
२००४मा जब कांग्रेस सत्तामा आई, मुखर्जी मनमोहन सिंह सरकारको नेतृत्वमा रक्षामन्त्रीको रूपमा नियुक्त भए। २००५ मा मुखर्जीले १० बर्षेको भारत-अमेरिकी रक्षा फ्रेमवर्क सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे । २००८ मा उनलाई भारत सरकारले दोस्रो सर्वोच्च नागरिक पद्म विभूषणले सम्मानित गरेको थियो । २०१० मा प्रणव मुखर्जीले लन्डनमा आधारित समाचार इमर्जिंग मार्केट्स द्वारा एशियाका लागि अर्थमन्त्री बर्षको पुरस्कार जितेका थिए।
उनलाई २०१९मा भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान, भारत रत्नबाट सम्मानित गरियो। पूर्व राष्ट्रपति ‘बचेन्ड सर्भिभल – इमर्जिंग डाइमेन्शन अफ इंडियन इकोनॉमी (१९८४)’ र ‘राष्ट्र अगाडि चुनौतीहरू’ (१९९२) जस्ता धेरै पुस्तकहरूका लेखक पनि थिए। Image Credit :The Indian Express
